1925.10_Разговор со ВМРО раководител – Македонската организација по смртта на Т. Александров

МАКЕДОНСКАТА ОРГАНИЗАЦИЈА ПО СМРТТА НА Т. АЛЕКСАНДРОВ

(Разговор со еден водач на Организацијата)

Една местност во Македонија, почетокот на октомври.

Недовербата, која е објаснета поради големите провокации, како и забраната од Бугарското правителство, кое на бегалците им дава најголемо можно гостопримство, но стремејќи се кон мирни договори и ненарушување на спокојството во сопствената земја, забранува секаква агитација и воена подготовка, оневозможува да се сретнам во Софија некој од водачите на организацијата, кои – особено карактеристично за борбата – секогаш мора да бидат во контакт со своите чети или затоа мора да се наоѓаат во Македонија. Благодарение на особената услужливост на еден пријател, чија дискреција гарантира дека нема да ги открие тајните на организацијата, ни овозможи да најдеме во неговиот “штаб” еден од раководителите на организацијата. Откако успеав да го надминам малото недоверба, водачот на организацијата, кој инаку многу пријателски ме прими во својата прилично скромна “канцеларија”, се согласи да ми ги даде следниве информации:

— Смртта на Александров е болка и голема загуба за целата македонска организација, но грешка е да се мисли дека овој тежок удар е од кобно значење за понатамошниот развој на македонското движење. Во моментов нема ниту една личност што може целосно да го замени. Неговото убиство, сепак, резултира со тоа што неговите следбеници посилно се чувствуваат и многу Македонци, кои дотогаш беа надвор од организацијата, да земат учество и да работат со иницијативи во неа. Сега со сигурност може да се каже дека главниот комитет, составен од неколку луѓе, со уште поголема енергија ќе го следи делото на Александров. Фактите веќе зборуваат дека организацијата ја развива својата полна дејност. Едно сведоштво за тоа е својството дека таа по убиството на Александров, преку специјални комитети во рок од 24 часа, ги осуди на смрт сите виновници и скоро без исклучок ги изврши пресудите.

Нашите барања се јасно изразени во Меморандумот, кој нашите двајца делегати Наум Томалевски и Тома Карајовов го претставија на 22 септември оваа година на Секретаријатот на Друштвото на Народите, на претседателот на комисијата, швајцарскиот советник Мота и на сите делегати. Нашата главна цел е единството и независноста на цела Македонија со главен град Солун. Ако Србија и Грција ни гарантираат можност за легален развој на нашите интереси, признавајќи ги правата на малцинствата, тогаш и ние би воделе легална борба во рамките на сега постоечките државни формации. Првиот услов е пред сè исполнување на нашите најмали барања, имено владите да го признаваат и почитуваат јазикот на населението. Во тој случај организацијата ќе се откаже од револуционерната тактика. Ако тоа не се случи, тогаш со удвоена енергија ќе ја води борбата и ќе ја отфрли секаква одговорност од себе, ако тоа доведе до последици кои би го запалиле мирот во Европа. Организацијата е убедена дека таа ќе се наметне, колку и да се силни непријателите што располагаат со огромна војска и полициска организација. Таа исто така смета и на новите демократски фактори во Западна Европа, кои за да го зачуваат мирот ќе треба да ја поддржат.

Ние имаме, за наша радост, доста пријатели во странство кои ја чувствуваат болката на нашиот народ. Пријатели на македонското движење се меѓу другото и членовите на Лондонскиот балкански комитет, чиј претседател, Сер Роберт Вилијам Стон, неодамна дошол во Софија. Исто така, меѓу членовите на англискиот парламент има личности како генерал Томсон и Ноел Бакстон, кои добро ја познаваат сегашната положба на Македонците. Во Франција можат да се посочат меѓу другите Г-н Горад и г-н Делите.

Македонската организација посакува да не ја води методата на револуционерна борба, но при сегашното и неосновано третирање на нејзиниот народ, оваа борба е единствен спас за политичко постоење. Иако ние го гледаме крајното решение во создавање на самостојна држава во границите определени од науката и природата – сепак би прифатиле едно привремено решение во автономија на поголемиот дел од Македонија. Во пресрет на тоа, со тек на време ќе следуваат и другите делови и така Македонија како автономија може да се развие во преодна фаза. Преку автономијата се очекува да се овозможи проширување на интересите каде што јужнословенските интереси се совпаѓаат со оние на Македонија!

Водачот го заврши својот говор со една забелешка…

ИНА, 226 от 1. А. МАКЕДОНСКАТА ОРГАНИЗАЦИЯ СЛЕДЪ СМЪРТТА НА Т. АЛЕКСАНДРОВЪ

/Разговоръ съ единъ отъ водачитѣ на Организацията/

Една мѣстность въ Македония,
началото на Октомврий.

Недовѣрието, което се явява вследствие голѣмитѣ провокации, както и забраната отъ Българското правителство, което на бѣжанцитѣ дава най-възможното гостоприемство, но грижейки се за мирнитѣ договори и ненарушаваното спокойствие въ собствената си страна, забранява всѣка агитация и военна подготовка, прави невъзможно да срещна въ София нѣкой отъ водачитѣ на организацията, които — особено характерно за борбата, винаги трѣбва да бъдатъ въ контактъ съ своитѣ чети или затова трѣбва да се намиратъ въ Македония. Благодарение особената услужливость на единъ приятель, чиято дискретность гарантира, че нѣма да издаде нѣкои отъ тайнитѣ на организацията, ни позволи да намѣримъ въ неговия “щабъ” единъ отъ рѫководителитѣ на организацията. Едва, слѣдъ като успѣхъ да надвия едно леко недовѣрие, водачътъ на организацията, който впрочемъ много приятелски ме посрещна въ твърде скромната си “канцелария”, съгласи се да ми даде слѣднитѣ сведения:

— Смъртта на Александровъ е една болка и голѣма загуба за цѣлата македонска организация, но криво е да се мисли, че тоя тежъкъ ударъ е отъ кобно значение за по-нататъшното развитие на македонското движение. Въ момента нѣма нито една личность, която може напълно да го замѣсти. Неговото убийство обаче има за резултатъ по-силно да се почувствуватъ неговитѣ последователи и много македонци, които до тогава бѣха извънъ организацията, да взематъ участие и да работятъ съ инициативи въ нея. Сега съ сигурность може да се каже, че състоящиятъ се отъ нѣколко души главенъ комитетъ още съ по-голѣма енергия ще слѣдва делото на Александровъ. Фактитѣ вече говорятъ, че организацията развива своята пълна дѣйность. Едно свидетелство за това е свойството, че тя слѣдъ убийството на Александровъ отъ специални комитети въ разстояние на 24 часа, всички виновници осѫди на смъртъ и почти безъ изключение изпълни прѣсудата.

**Нашитѣ искания сж ясно изказани въ Мемоара, който нашитѣ двама делегати Наумъ Томалевски и Тома Карайововъ прѣдставиха на 22 сентемврий т.г. на секретариата на Обществото на Народитѣ, на прѣдседателя на комисията, швейцарскиятъ съветникъ Мота и на всички делегати. Нашата главна цель е единството и независимостьта на цѣла Македония съ столица Солунь.** Ако Сърбия и Гърция ни гарантиратъ възможностьта за едно легално развитие на нашитѣ интереси, като признаватъ правата на малцинствата, това и ние бихме водили легална борба въ рамкитѣ на сега сѫществуващитѣ държавни формации. Първото условно е прѣди всичко изпълнението на нашитѣ най-малки искания, а именно правителствата да признаватъ и уважаватъ езика на населението. Въ тоя случай организацията ще се откаже отъ революционната тактика. Ако ли това не стане, тогава съ удвоена енергия ще води борбата и тя ще отхвърли всѣка отговорность отъ себе си, ако това докара послѣдици, които биха запалили и мира въ Европа. Организацията е убѣдена, че тя ще се наложи, колкото и да сж силни неприятелитѣ, които разполагатъ съ грамадна войска и полицейска организация. Тя сѧщо така разчита и на новитѣ демократични фактори въ Западна Европа, които за да запазятъ мира ще трѣбва да я подкрепятъ.

Ние имаме, за наша радость, доста приятели въ чужбина, които чувствуватъ болката на нашия народъ. Приятели на македонското движение между другото сж членоветѣ на Лондонския балкански комитетъ, прѣдседателятъ на който, Серъ Робертъ Вилиамъ Стонъ, наскоро е дошълъ въ София. Също между членоветѣ на английския парламентъ има личности като генералъ Томсонъ и Ноелъ Бакстонъ, които добрѣ познаватъ сегашното положение на македонцитѣ. Въ Франция могатъ да се посочатъ между другитѣ Г-нъ Горадъ и г-нъ Делите.

Македонската организация желае да не води методата на революционна борба, но при сегашното и неосновано третиране на нейния народъ, тази борба е единственото спасение за политическо сѫществувание. Макаръ, че ние виждаме крайното рѣшение въ образуването на самостойна държава въ границитѣ, които сж опрѣделени отъ науката и природата, — все пакъ бихме приели едно временно рѣшение въ автономия на по-голѣмата часть отъ Македония. Въ прѣддверието на това, което сж течението на времето ще послѣдватъ и другитѣ части и така Македония като автономия би могла да се развие въ прѣходна фаза. Прѣзъ автономията се очаква да последва разширение на интереситѣ, кѫдето южнославянскитѣ интереси се схождатъ отъ тия на Македония!

Водачътъ завърши своя говоръ съ една бѣлежка…