Овој исечок од животописот на Павлос Мелас документира за јазичната и културната одвоеност на местното население во Македонија од Грците на почетокот на 20 век. Фактите кои ги наведуваат грчките војводи – дека жените не знаат грчки, дека зборуваат со народ на македонски јазик и дека народот го прифаќа на тој јазик – се јасни докази за постоењето на македонскиот јазик и самоопределба како посебен ентитет во тоа време. Наспроти фактите, грчката историографија, ја прикрива оваа јазична реалност и борбата за ослободување на беломорска Македонија од Османлиите, ја претставува исклучиво како грчка.
Делот каде се вели „жените (не знаат грчки ни збор)“ јасно докажува дека местното население не се чувствувало како Грци и не зборувало грчки јазик, што е клучно за тврдењето за посебна самобитност. Изјавата дека Котас (се работи за гркоманот Коте од Руља, сметан како пример за типичен македонски предавник) им зборувал на првенците „на македонски“ и дека истиот го преведувал Пирзас, непосредно укажува на постоење на посебен македонски јазик, различен од грчкиот, кој бил во општа употреба. Белешката на војводата дека научил „неколку македонски зборови“ за да разговара со жените и мајките, дополнително го потврдува македонскиот јазик како средство за секојдневно јазично општење меѓу народот.
Македонски (машински)
„… И ние се качуваме на чардакот и ги слушаме зборови на „добредојде“ од жените (кои не знаат ни збор грчки) и „добредојдовте, браќа“ на мажите.
…
Пет наутро, по поканата на Кота, во нашата соба се собраа 12 првенци.
…
На нив најживо, најјасно и најубедливо – го преведуваше Пирзас – говореше, на македонски, Котас.
…
Научив и неколку македонски зборови, кои им ги велам на жените и на мајките пред сè и тие се восхитуваат со мене
…
Од 8 часот наутро почнаа да доаѓаат селаните да нè видат.
…
Сите нè примаат со радост и восхит.
…
Селото има три свештеници и еден учител, говорат-…“
Грчки (machine)
“Ανερχόμεθα και ήμεις εις τό χαγιάτι και τα πιτόμαρο βέτσερν* των γυναικών (δεν γνωρίζουν λέξιν ελληνικά) και τα «καλώς άρθαστε, άδέλφια» των άνδρών δίδουν και παίρνουν.
…
Τό άπόγευμα περί τάς 5 μ.μ., κατόπιν προσκλήσεως του Κώτα, συνεκεντρώθησαν εις τό δωμάτων μας 12 προύχοντες.
…
Εις αύτούς ζωηρότατα, εύγλωττότατα και πειστικότατα — μετέφραζεν ό Πύρζας — όμιλησε, μακεδονικά, ό Κώτας.
…
“Εμεθα και δλίγας μακεδονικά λέξεις, που λέγω εις τάς γυναίκας και μητέρας πρό πάντων και ένθουσιάζονται μαζί μου”
…
“Από την 8 π.μ. ήρχισαν οι χωρικοί σορράντες διά νά μας ίδουν.
…
“Ολοι μας δέχονται μέ χαράν και ένθουσιασμόν.
…
Τό χωριό έχει τρείς ίερείς και ένα διδάσκαλον σχολαστικών, όμιλούν-…”
Три јасни сведоштва за јазичната состојба во Македонија на крајот од XIX век.
Овој извадок од Животописот на Павлос Мелас (грчки воен старешина и водач на грчката вооружена борба) претставува значаен доказ за македонската самобитност
Документот, иако доаѓа од непријателски грчки извор, непосредно сведочи дека во беломорскиот дел на Македонија на почетокот на 20-тиот век, местното население:
– Не зборувало грчки: Жените „не знаат ниту еден грчки збор“.
– Имало засебен јазик: Локалниот војвода Котас им зборувал на собраните првенци на „словено-македонски“ (грч. μακεδονικά), а Мелас лично морал да учи „словено-македонски зборови“ за да разговара.
– Тоа што грчкиот извор мора да го заклучи фактот на словено-македонскиот јазик во областа е доказ за нивното табу. Нивниот херој е принуден да учи словено-македонски за да ги спроведе целите за „национализација“ (елинизација), со што ја негира тезата за целосно грчко потекло на населението.
Посочил: Далибор (2025.12.09 · 7:14)
