„… КОРЕНИТЕ НА ГOЛEMOБУГAPCKИOT ШOBИHИ3AM
– напишал Драго Кошмрљ
За никого не смее да биде тајна дека еден од најважните корени на сите национални несреќи и катастрофи што го снајдоа нашиот народ во последните децении лежи во ГOЛEMOБУГAPCKИOT ШOBИHИ3AM, во ГOЛEMOБУГAPCKATA ИДEOЛOГИJA и во политиката на XEГEMOHИJA на Балканот и доминација над соседните народи. На оваа почва фашизмот со години спроведуваше насилство. Врз оваа основа, германската агентура за време на царот Фердинанд и царот Борис им ја предаде Бугарија на Германците и ја претвори во орудие на германскиот милитаризам против нашите ослободители и против нашите западни и јужни соседи. Во името на „Голема Бугарија“, ГOЛEMOБУГAPCKИTE ШOBИHИCTИ, предавниците на нацијата и германските агенти веќе по третпат ја доведоа нашата татковина до работ на катастрофа и речиси ја погубија. Без немилосрдно уништување на шовинизмот, таа рак-рана на живото тело на нашата татковина, не е можно да се изгради преродена, нова Бугарија. Неопходно е, истовремено со разоткривањето на носителите на оваа смртоносна чума, да извршиме и огромна, макотрпна објаснувачка работа меѓу народот и неговата интелигенција, за да не остане ниту трага од ГOЛEMOБУГAPCKATA ИДEOЛOГИJA и авантуристичка политика. Неопходно е со железна метла да се исчистат сите Авгиеви штали, да се исфрли тоа мачно, подло и срамно фашистичко наследство, за да се прочисти општествената и политичката клима на бугарското небо. Во оваа област лежи една од големите задачи на нашата партија.
„Бугарија досега немаше своја сопствена доследна национална надворешна политика… Генералната линија на бугарската надворешна политика (од поново време)… беше во служба на германскиот империјализам, кој систематски ја спроведуваше својата политика ‘Drang nach Osten’.“
Ова е извадок од писмото на бугарското партиско раководство „Сите на фронт“, кое на 28 септември 1944 година го состави тогашниот бугарски партиски и државен водач, една од најпознатите личности на предвоеното меѓународно комунистичко движење, Георги Димитров. Кон што целеа неговите остри осуди на ГOЛEMOБУГAPCKИOT ШOBИHИ3AM, кој толку силно ја загади „општествената и политичката клима на бугарското небо“, открива самиот Димитров во продолжението на писмото, кога меѓу другото вели дека надворешната политика на Татковинскиот фронт ги зема предвид „горчливите искуства од минатото, кога македонското прашање го искористуваа странските империјалисти и нивните балкански агенти“.
Татковинскиот фронт смета, продолжува Димитров, „дека мораме да сториме сè што е потребно за Македонија еднаш засекогаш да престане да биде јаболко на раздорот на Балканот и да стане алка за поврзување на Бугарите и Србите, на нова Бугарија и нова Југославија. Не поделба на Македонија, не борба за нејзино освојување, туку почитување на волјата на Македонците, чиј основен дел ја доби својата национална слобода и рамноправност во рамките на југословенската народна република…“
Само четири години во Бугарија преовладуваше демократскиот дух што се обидуваше да го внесе Георги Димитров, кога упорно во своите говори и статии го камшикуваше ГOЛEMOБУГAPCKИOT ШOBИHИ3AM. Во тој период, југословенско-бугарските односи добија широк замав и немаше ниту едно прашање кое би ја попречувало и нарушувало политиката на добри и пријателски односи. Пред сè, не се поставуваше прашањето за македонското малцинство во Бугарија. Бугарското партиско раководство исклучително се залагаше за нивните права. Дури отидоа дотаму во стремежот да обезбедат рамноправна положба на македонското малцинство, што предвидоа право Македонците од Пиринска Македонија да добијат свои претставници во бугарското Собрание. И владата се стремеше да ја обезбеди рамноправноста на македонското малцинство, дозволувајќи право на употреба на мајчиниот јазик во целиот јавен живот, право на сопствени училишта и на непречен културен развој.
Меѓутоа, таквата национална политика на бугарското раководство кон македонското малцинство и политиката на пријателство со Југославија наеднаш беа пресечени со познатиот настан во 1948 година – појавата на Резолуцијата на Информбирото. Овој настан временски се совпадна со периодот на растечката Студена војна меѓу Истокот и Западот. Сè тоа ги спречи димитровските сили во Бугарија да ги исчистат Авгиевите штали. Оттогаш натаму, целокупната бугарска политика тргна во спротивна насока од онаа што ја трасираше Георги Димитров. ГOЛEMOБУГAPCKИOT ШOBИHИ3AM повторно доби крилја и пак стана составен дел од целокупната бугарска политика, и тоа во однос на македонскиот народ во целина, а не само кон македонското малцинство во Бугарија.
Постепено се губеа трагите од димитровските ставови за националното и малцинското прашање. Овој процес го достигна својот врв во 1956 година, кога познатиот Априлски пленум на Централниот комитет на бугарската партија едноставно ги осуди ставовите на Димитров и целата тогашна политика на партијата кон македонското прашање како погрешни, како заблуда и грешка што треба да се поправи.
Оваа „заблуда“ навистина темелно ја поправија. Секоја година се стеснуваше македонскиот живот во Бугарија. Додека на официјалниот попис во 1965 година беа изброени 178.789 Македонци, подоцнежните пописи на населението повеќе не ги бележат. Новиот бугарски устав „конечно го реши“ малцинското прашање. Едноставно, ги прогласи сите жители на Бугарија за Бугари, во духот на познатата теорија за социјалистичка нација. Оттогаш, прогласувањето некого за припадник на македонското малцинство во Бугарија претставува противуставен чин!
Не станува збор само за македонското малцинство во Бугарија, кое беше избришано со највисок закон. Станува збор за многу повеќе – за негирање на постоењето на целиот македонски народ, кој според бугарските сфаќања не постои, бидејќи сите жители, дури и во југословенската република Македонија, не се посебен македонски народ, туку се вистински и чисти Бугари.
За да го докажат тоа (дека Македонците не се Македонци, туку Бугари), во последните години беа впрегнати сите бугарски научни институции, вклучувајќи ја и Академијата на науките во Софија. Се објавуваат списи, расправи и цели книги, се одржуваат симпозиуми и предавања – сè со една единствена цел: да докажат дека Македонци воопшто нема и никогаш немало, туку дека жителите на Македонија отсекогаш, уште од населувањето на Балканот, биле вистински Бугари, речиси Прабугари. Постепено преку своите научни откритија почнаа да докажуваат дека целата историја на македонскиот народ е речиси бугарска историја, дека сите историски херои на Македонија, почнувајќи од Гоце Делчев, биле чисти Бугари. А сите важни историски настани со кои е полна историјата на македонскиот народ се, според тврдењата на бугарските научници, всушност настани од минатото на бугарскиот народ во Македонија, вклучувајќи го и Илинденското востание и сите борби и востанија на македонскиот народ против Турците. Целокупната уметност на македонскиот народ низ историјата е чиста бугарска уметност.
СТОГОДИШНА ТРАДИЦИЈА НА ГOЛEMOБУГAPCKИOT ШOBИHИ3AM
Ваквата политика на денешна Бугарија во однос на македонскиот народ, а во таа врска и кон македонското малцинство, може да се согледа во сета нејзина димензија ако се гледа низ призмата на историскиот развој. Токму тој историски поглед на бугарската политика кон Македонците открива речиси непрекината црвена нишка – со исклучок на периодот кога бугарската партија ја водеше Димитров – на постојани апетити кон македонската територија и кон потчинување на македонскиот народ. Малку кој народ во Европа жртвувал толку многу свои национални сили и животи за својата слобода како македонскиот народ. Меѓутоа, по неговата независност и правото на слободен живот постојано посегнуваа странски освојувачи и разни империјалистички апетити на соседите, кои се обидуваа борбата на македонскиот народ да ја искористат за сопствени цели. Само неколку попатни блесоци од историјата на македонскиот народ се доволно речит доказ.
Македонскиот пратеник во турскиот парламент, Димитар Робев, во 1876 година преговараше со српски и руски државници за формирање независна македонска држава по протерувањето на Турците. Меѓутоа, овој план го спречија претставниците на тогашната српска, бугарска и грчка буржоазија, од кои секоја присвојуваше за себе делови од Македонија.
Бугарската буржоазија во 1878 година се спротивставила на самостојното востание на Македонците и организирала убиство на истакнати водачи на тоа востание. За време на востаничкото движење на Македонците кон крајот на 19 век, бугарскиот двор организирал посебен комитет под изговор дека ќе му помогне на македонското востание. Всушност, овој комитет имал за цел да го искористи востанието за остварување на интересите на ГOЛEMOБУГAPCKИТЕ кругови, односно да го пренасочи за да дејствува за припојување на Македонија кон Бугарија.
И за време на Илинденското востание во 1903 година, ГOЛEMOБУГAPCKИТЕ агенти поттикнувале раздор меѓу востаниците, кога придобиле дел од раководството за бугарските цели, наместо за паролата „Македонија на Македонците“.
Секако, врв на ГOЛEMOБУГAPCKATA политика претставува настанот од пред сто години, кој и денес е извор и инспирација за сите појави и тежненија на ГOЛEMOБУГAPCKИOT ШOBИHИ3AM. Тој настан бил познатиот Санстефански мировен договор, кој инаку никогаш не станал реалност, бидејќи уште пред неговото остварување бил заменет со Берлинскиот договор од истата година. Санстефанскиот мир, како последица на руската победа над Турците, бил плод на империјалистичките тежненија на тогашна царска Русија, која се обидувала да пробие излез на топло море преку Дарданелите. За таа цел ѝ била потребна силна потпора на Балканот, а таа потпора требало да биде Бугарија, која благодарение на руската победа конечно постигнала ослободување од турската власт и формирање на сопствена држава. Но, за таа ослободена Бугарија да може успешно да ја врши улогата на чувар на руските интереси на Балканот, според замислата на тогашниот руски дипломат во Цариград, грофот Игнатиев, нејзините граници биле значително проширени, секако на штета на нејзините западни и јужни соседи, а пред сѐ на штета на Македонците.
Првиот член од нацртот на Санстефанскиот мир, како што го составил рускиот дипломат, гласел: „Се формира големо кнежевство Бугарија од Дунав до Егејското Море и од Црното Море до албанските планини. Руската окупација на Бугарија ќе трае две години.“
Таквата руска премоќ на Балканот, се разбира, не им била по волја на другите европски сили, а особено на Велика Британија и Австро-Унгарија. Тие го свикале Берлинскиот конгрес, кој пред сѐ ги поништил плановите на руските победници над Турците и ја вратил Бугарија претежно во нејзините национални граници. Сметката за ваквите компромиси на големите сили ја платил еден мал балкански народ кој и тоа како крвавел во борбата со Турците за својата независност – македонскиот народ: тој бил разделен меѓу три соседни држави, на Србија ѝ ја дале Вардарска Македонија, на Бугарија Пиринска Македонија и на Грција Егејска Македонија. Тоа било кобно распарчување на националната територија на македонскиот народ и на него самиот. Никаде, во ниту една од трите држави, Македонците не ги уживале ниту најосновите национални права сѐ до историската пресвртница во животот на сите југословенски народи – до Народноослободителната војна, по која македонскиот народ во поранешна Вардарска Македонија заживеал полн и слободен живот како рамноправен член на повеќенационалната заедница на Југославија. Ниту во Егејска, а уште помалку во Пиринска Македонија, македонското малцинство денес смее да го носи своето име, па дури не смее ни да постои повеќе.
Санстефанскиот мир, иако никогаш не бил остварен, останал главен извор на сите ГOЛEMOБУГAPCKИ АСПИРАЦИИ за обнова на Голема Бугарија. Овие аспирации, кои, според зборовите на Георги Димитров, се еден од најважните корени на сите национални несреќи и катастрофи на бугарскиот народ и кои своето поаѓалиште го имаат во ГOЛEMOБУГAPCKИOT ШOBИHИ3AM, не биле само израз на политиката на бугарската буржоазија и бугарските владетели. Всушност, токму неостварената, а поради тоа и толку посакувана и одржувана аспирација на бугарската буржоазија и сите шовинистички сили за обнова на Голема Бугарија, заснована врз Санстефанскиот мир, влијаела врз целокупната внатрешна и надворешна политика на Бугарија. Тоа имало за последица бугарската буржоазија секогаш да ги поврзува своите цели со целите на другите освојувачи на Балканот. Затоа таа во минатото се нашла дури трипати, а последен пат и во текот на Втората светска војна, на страната на непријателите на слободата и независноста на балканските народи. Оправдани биле оценките на Георги Димитров дека Бугарија немала своја сопствена доследна национална надворешна политика, бидејќи е очигледно дека своите хегемонистички цели, особено кон Македонија, ги поврзувала со целите на странските империјалистички сили, сметајќи дека со таквата политика ќе го оствари сонот за Голема Бугарија. Окупацијата на претежниот дел од Македонија, покрај другите делови од југословенската територија во текот на Втората светска војна, значеше речиси нов обид за остварување на одредбите од Санстефанскиот мир за Голема Бугарија.
Сосема би било логично, уште од самата природа на тогашните режими на царска Бугарија, некако само по себе да се очекува таква насока на нејзината политика кон соседите, а особено кон Македонија. Но, од друга страна, некако природно би било да се очекува напредните сили на бугарското општество да постапат сосема спротивно. Сепак, ГOЛEMOБУГAPCKИ ТЕЖНЕНИЈА кон Македонија не покажувале само бугарската буржоазија и дворските царски кругови, ниту пак само високата власт на некогашна Бугарија, која со сите средства ја поддржувала официјалната политика кон Македонија; слични тежненија уште од самиот почеток се појавувале и во бугарското работничко движење. Кога кон крајот на деветнаесеттиот век во Бугарија била основана првата социјалдемократска партија, некои Македонци, кои по Илинденското востание пребегнале во Бугарија, се обиделе во рамките на таа партија да формираат автономна македонска секција. Меѓутоа, раководството на партијата го оневозможило тоа, под изговор дека станува збор за сепаратистички тежненија.
Таков став преовладувал и во раководството на Бугарската комунистичка партија, за што најочигледно сведочи фактот дека ова раководство, веднаш по бугарската окупација на Македонија, се обидело да ја приклучи македонската партија кон бугарската, односно да ја стави под контрола на раководството на Бугарската комунистичка партија. Спорот што настанал во врска со тоа, по жалбата на југословенското партиско раководство, го разрешила дури Коминтерната со одлука дека македонската партија спаѓа во составот на југословенската партија.
Таквата постапка на бугарското партиско раководство, од една страна, изразува јасни тежненија за превласт над македонската партија со сите последици. Таквото дејствување не значеше ништо друго освен обид за распарчување на Југославија и со тоа слабеење на антифашистичката борба. Присоединувањето на македонската партија кон бугарската би значело санкционирање, дури и од страна на бугарската партија, на бугарската фашистичка окупација на дел од југословенската територија. Покрај тоа, во тоа време бугарското партиско раководство ширеше теорија за тоа дека прашањето за конечната припадност на Македонија е балканско прашање, што повторно значи признавање на распарчувањето на Југославија кое окупаторот се обиде да го оствари со поделба на југословенската територија, при што на Бугарија, како што е кажано, ѝ припадна добар дел од Македонија.
Според тоа, во сегашната бугарска политика кон Македонија и македонскиот народ не станува збор за нешто ново, туку за политика која има свои корени длабоко во бугарското минато.
ДВОЛИЧНОСТА НА БУГАРСКАТА ПОЛИТИКА
За бугарската политика кон Југославија е карактеристична изразена двојност, би рекле дволичност. На зборови, бугарските водачи се за политика на пријателство и соработка со Југославија, нудат секакви декларации за обострано откажување од територијални претензии и за неповредливост на границите (како Југославија да има некакви претензии кон бугарската територија).
Бугарското министерство за надворешни работи неодамна објави посебна изјава во која ја потврдува подготвеноста за развивање сестрана пријателска соработка со Југославија. Слично, неодамна опширно за ова зборуваше и самиот водач на бугарската партија, Живков. Во оваа врска е интересен оној дел кога зборува за македонското малцинство во Бугарија и за ставот кон СР Македонија. Живков негира дека воопшто некогаш постоело некакво македонско малцинство во Бугарија: “Во нашата земја“, како што вели тој, “населението самото целосно категорично и одлучно го решило националното прашање. Тоа е решено во духот на марксизмот и ленинизмот. Народна Република Бугарија нема,“ според тврдењата на Тодор Живков, “никакви внатрешни проблеми во врска со националното прашање. Затоа нема да дозволиме,“ вели понатаму, “кој било однадвор да се меша во нашите внатрешни работи и да влијае врз националната свест на нашето население.“ Потоа Тодор Живков додава: “Тврдењата за „македонско малцинство“ немаат ниту историска, ниту законодавна, ниту каква било друга основа. Населението на Благоевград (што значи Пиринска Македонија, заб. Д. К.) е неотуѓив дел од бугарскиот народ и бугарската нација во целокупниот процес на нејзиниот историски развој. Ова население самото одлучило за својата национална припадност кон Бугарија и сите обиди за гушење на неговата национална бугарска свест се однапред осудени на пропаст.“
Потоа Живков се впушта во полемика со југословенскиот став за тоа како малцинствата можат да бидат мост за соработка меѓу соседните држави. Не може да се посакува, вели Живков, непостоечко малцинство да стане мост на пријателството.
Живков во истата изјава нагласува дека: “Бугарија не го доведува во прашање постоењето на СР Македонија и нејзината припадност кон СФР Југославија. Народна Република Бугарија ја признава политичката реалност и државните граници воспоставени по Втората светска војна и нема никакви претензии кон Југославија или другите соседни земји. Но, ние категорично се спротивставуваме на какви било територијални претензии кон нас и немаме намера да се откажеме ниту од пиринската област, ниту од кој било друг дел на нашата татковина кои отсекогаш биле бугарски.“
Дури и просечен познавач на бугарската политика ќе знае да разбере што сакал да каже Живков. И покрај сите изјави на еден од најголемите водачи на бугарското и меѓународното работничко движење, Димитров, во врска со македонското малцинство, Живков го негира; тоа малцинство не постои и никогаш не постоело. Ниту пак во Бугарија има какво било национално прашање, сѐ е решено со теоријата за социјалистичка нација, која е исклучиво бугарска. Живков го признава реалниот факт, постоењето на СР Македонија, но избегнува да го признае македонскиот народ во таа Македонија. Од друга страна, пак, многу бугарски официјални извори, официјални изјави и научни сознанија на цел глас тврдат дека македонски народ воопшто не постои и дека жителите на СР Македонија се Бугари.
За да го докажат тоа, минатата година, покрај познатите мемоари на Цола Драгојчева, издадоа, преведоа на повеќе странски јазици и рекламираа со платени реклами низ светскиот печат од Канада до Индија, книга од над 900 страници под наслов „Македонија“. Целта на оваа книга што се шири низ светот е само една: врз основа на „документи“ (а тие документи датираат дури од времето пред феудализмот) да се докаже дека жителите на Македонија не се Македонци, туку Бугари. Книгата ја издаде Бугарската академија на науките и со неа ја одбележа стогодишнината од Санстефанскиот мир. Само краток цитат од предговорот на оваа книга: словенското население во Македонија е бугарско, Бугарите во Македонија претставуваат интегрален дел од бугарскиот народ во текот на средниот век и бугарската нација од поновото време, тие се чувствуваат како Бугари и се бореле за слобода и независност како Бугари, и зборувале бугарски јазик.
Бугарските водачи на зборови изразуваат подготвеност за пријателски односи со Југославија и за соработка. Но, кога југословенската страна ќе го постави прашањето за правата на македонското малцинство во Бугарија, тоа брзо го извртуваат во доказ за југословенски претензии кон бугарската територија. Пред светската јавност, пак, се обидуваат да ја оцрнат Југославија како земја која не е наклонета кон рамноправна соработка и која – внимавајте – одбива заеднички декларации за откажување од територијални претензии. Односно: ние сме за мир, само соседот не е; напротив, југословенските весници шират лаги за Бугарија дека наводно угнетува малцинство, а тоа малцинство не постои, ниту пак некогаш постоело, па според тоа станува збор за мешање во внатрешните работи и за претензии кон делови од бугарската територија.
Притоа, сѐ уште се и веројатно уште долго ќе останат актуелни зборовите на Георги Димитров за тоа дека без отстранување на рак-раната, која ја претставува ГOЛEMOБУГAPCKИOT ШOBИHИ3AM, и без чистење на сите траги од ГOЛEMOБУГAPCKATA ИДEOЛOГИJA, нема да биде возможно да се исчисти општествената и политичката клима на бугарското небо. На ова може само уште да се додаде оцената на Димитров дека Бугарија немала своја сопствена доследна национална политика, туку им служела на туѓи интереси. …“
Посочиле: Македонија во срцето (2026.05.25 • 23:00)
Извор: dlib
