1935_Brooklyn Times-Union, Samuel A. Kaufman – Today’s New Book

Денешните нови книги

Од САМУЕЛ А. КАУФМАН

Балканот, сте слушнале, ќе ја обезбеди искрата за следната Светска војна, исто како што Сараево, сега во Југославија, беше сведок на почетоците на минатата. Таму можат да се најдат голем број народи, јазици и вери. Миграциите и освојувањата го направиле своето. Нациите беа произволно разделувани и ставани под јурисдикција на други нации. Границите, и природните и оние создадени од човекот, се секогаш неподносливи.

Сте слушнале ли некогаш за Александар Велики Македонски? Македонија беше нација сама по себе. Денес нејзиниот народ живее под четири знамиња: албанско, југословенско, грчко и бугарско. Некогаш, како дел од Бугарија, тие негодуваа само на турската полумесечина.

Договорот од Сан Стефано, кој стави крај на Руско-турската војна во 1877 година, ги направи сите балкански земји населени со Бугари во независна бугарска држава. Но Дизраели го отфрли тој договор и ѝ ја врати Македонија на Турција за натамошно ропство. „Од тој момент,“ пишува Стојан Христов, „Македонците почнаа да се стремат кон одделно национално постоење, кон независна македонска држава.“ Балканските војни дополнително го разделија македонскиот народ, а Светската војна ја доврши поделбата.

Во „Херои и убијци“ од г-дин Христов (McBride. $3), е дадена приказната за македонската кауза. А таа кауза — Вилијам Гладстон ја стави во четири збора: „Македонија на Македонците“ — може да ги фрли Европа и Светот во нова војна. „Всушност, тоа е нивната цел. Тие не го кријат тоа. Веруваат дека уште една војна ќе ја промени мапата на Европа на начинот на кој тоа го направи минатата војна, и во прераспределбата Македонија може да биде воспоставена како независна држава.“ Така вели г-дин Христов, Македонец по раѓање, европски дописник на весник од Чикаго, кој ги познава „Хероите и убијците“ за кои пишува.

Движењето кое се обидува да ја направи Македонија автономна денес е во опаѓање. Нејзините водачи се кријат, нејзините терористички чети се растерани. Но ВМРО, Внатрешната македонска револуционерна организација, постои 40 години и не умира лесно. Само минатото лето ВМРО удри, и Европа беше на работ на војна. Еден Македонец, член на ВМРО, ги уби кралот Александар и Луј Барту во Марсеј и „со тоа ја манифестираше одржливоста на движењето и на бунтовниот македонски дух поделотворно отколку што би можеле сто чети кои се судираат со војската во планините на Македонија.“

Г-дин Христов пишува со сочувствително разбирање за каузата на ВМРО. Неговата приказна е приказна за убиства и маченици. Неговите страници се вообичаеното црно мастило, но низ нив диво тече црвена крв. И, згора на сè, „Херои и убијци“ е напната, сеопфатна и целосна историја на едно движење кое можеби е погрешно насочено, но е од важност што го потресува светот. Не можам да одговарам за напорите на македонската кауза. Резултатите се витални и треба да се разберат. Писателот суштински помага за тоа разбирање.

ВМРО беше организирана во 1893 година и брзо стана национално друштво чии членови се заколнаа да се борат за слободата на Македонија. Отпрвин беше заинтересирана само за одмазда против турските бруталности. Беа формирани вооружени чети, комити, за да се борат против Турците. Во 1901 година, госпоѓицата Хелен Стоун, мисионерка од Бостон, беше киднапирана и Турција ѝ плати на ВМРО 70.000 долари за нејзиното ослободување. Во 1903 година група македонски студенти безгрижно фрлаа бомби низ Солун и Константинопол. Тоа беше сигнал за бунт кој не успеа. Во 1912 година Македонија го замени својот турски господар за Бугарија, Србија и Грција. Бугарија ја фаворизираше македонската кауза — или, барем, не ѝ обрнуваше внимание. Бугарска Македонија [мисли на пиринскиот дел н.з.] затоа беше седиште на комитите.

Ова се работите за кои пишува г-дин Христов — за атентати, судири и глупава дипломатија. ВМРО се бореше, ги славеше своите победи и ги лижеше раните по поразот. Денес, Бугарија се одрече од организацијата, а Турција е засолниште за нејзините водачи. Но ВМРО, вели г-дин Христов, ќе продолжи да живее. Ќе постои сè додека Македонија ја нема на мапата. И сè додека постои ВМРО, Балканот ќе биде буре барут на Европа.

Today’s New Books

By SAMUEL A. KAUFMAN

THE Balkans, you’ve heard, will provide the spark for the next World War, just as Sarajevo, now in Yugoslavia, witnessed the beginnings of the last. A good many peoples, tongues and creeds are to be found there. Migrations and conquests have had their effect. Nations have arbitrarily been torn apart and placed under the jurisdiction of other nations. Boundaries, both natural and man-made, are always galling.

Did you ever hear of Alexander the Great of Macedon? Macedonia was a nation in its own right. Today its people live under four flags, Albanian, Yugoslavian, Greek and Bulgarian. Once, as part of Bulgaria, they resented only the Turkish crescent.

The Treaty of San Stefano, which ended the Russo-Turkish War in 1877, made all Balkan lands inhabited by Bulgarians into an independent Bulgarian state. But Disraeli scrapped that treaty and returned Macedonia to Turkey for further serfdom. “From that moment,” writes Stoyan Christowe, “the Macedonians began to aspire for a separate national existence, for an independent Macedonian state.” Balkan wars further separated the Macedonian people and the World War completed the division.

In Mr. Christowe’s “Heroes and Assassins,” (McBride. $3) is given the story of the Macedonian cause. And that cause—William Gladstone put it in four words, “Macedonia for the Macedonians“—may throw Europe and the World into another war. “In fact, that is their aim. They do not hide it. They believe that another war will change the map of Europe the way the last war did, and in the rearrangement Macedonia may be set up as an independent state.” So says Mr. Christowe, a Macedonian by birth, European correspondent for a Chicago newspaper, who knows the “Heroes and Assassins” of whom he writes.

The movement which is attempting to make Macedonia autonomous is today in eclipse. Its leaders are hiding, its terroist bands are dispersed. But Imro, the Internal Macedonian Revolutionary Organization, has existed for 40 years, and it does not die easily. Only last summer Imro struck, and Europe was poised on the brink of war. A Macedonian, a member of Imro, killed King Alexander and Louis Barthou in Marseilles and “thus manifested the viability of the movement and of the rebel Macedonian spirit more effectively than could a hundred bands skirmishing with the soldiery in the mountains of Macedonia.”

Mr. Christowe writes with sympathetic understanding of the Imro cause. His story is a tale of murders and martyrs. His pages are the usual black print, but red blood races wildly through them. And, withal, “Heroes and Assassins” is a tense, comprehensive and complete history of a movement which may be misguided, but is of world-shaking importance. I cannot answer for the efforts of the Macedonian cause. The results are vital, and should be understood. The writer materially helps that understanding.

Imro was organized in 1893 and quickly became a national society whose members swore to fight for the freedom of Macedonia. It was, at first, interested only in reprisal against Turkish brutalities. Armed bands were formed, comitadji, to fight the Turks. In 1901, a Miss Helen Stone, a Boston missionary, was kidnapped and Turkey paid Imro $70,000 for her release. In 1903 a group of Macedonian students blithely tossed bombs about Salonica and Constantinople. It was a signal for a revolt which failed. In 1912 Macedonia exchanged its Turkish master for Bulgaria, Serbia and Greece. Bulgaria favored the Macedonian cause—or, at least, paid no attention to it. Bulgarian Macedonia was, therefore, headquarters for the comitadjis.

These are the things of which Mr. Christowe writes—of assassinations and skirmishes and stupid diplomacy. Imro struggled, cheered its victories and licked its wounds after defeat. Today, Bulgaria has disowned the organization, and Turkey is a refuge for its leaders. But Imro, Mr. Christowe says, will live on. It will exist just so long as Macedonia is off the map. And, just so long as Imro exists, just so long will the Balkans be the powder-keg of Europe.